Ζουμ, ξεζούμ, και άλλες ιστορίες χωρίς λόγια

Όπως μπορεί να υποψιαστήκατε από τον τίτλο του άρθρου μας, θα ασχοληθούμε με το ζουμ! Τι εννοούμε μ’ αυτό; Στο νέο, λογοτεχνικό και παιχνιδιάρικο άρθρο μας θα μιλήσουμε για τα βιβλία χωρίς λόγια, θα δούμε ταινίες μικρού μήκους, και θα παίξουμε δύο παιχνίδια για μικρούς και μεγάλους! Και δώρο παιχνίδι παρατηρητικότητας για να το κατεβάσετε!

Ένα από τα παιχνίδια που φτιάξαμε για να παίξουμε… στο τέλος του άρθρου!

Τα βιβλία χωρίς λόγια, κατά την άποψη τη δική μας αλλά και την επιστημονική τους προσέγγιση, δεν είναι μόνο για παιδιά. Τα βιβλία χωρίς λόγια είναι κατάλληλα για μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Μια πρώτη επαφή με την κατηγορία αυτή των παιδικών βιβλίων στο άρθρο μας «Βιβλία χωρίς τέλος… και η ιστορία μιας ζωγραφιάς». Σήμερα θα τα δούμε λίγο πιο αναλυτικά…

Στο προηγούμενο άρθρο μας είδαμε το βιβλίο χωρίς λόγια Journey (2013) του Aaron Becker (πηγή)

Τα βιβλία χωρίς λόγια -wordless books στα Αγγλικά- δεν είναι κάτι νέο. Όπως διαβάσαμε, έχουν τις ρίζες του σε δημιουργίες εξπρεσιονισμού των αρχών του 20ου αι. κυρίως στη Γερμανία. Κατά τις δεκαετίες του ’20 και του ’30 καλλιτέχνες έφτιαχναν βιβλία με ξυλογραφίες και πειραματίζονταν με τεχνικές εκτύπωσης.

God’s man (1929) του Lyn Ward, το πρώτο αμερικανικό βιβλίο χωρίς λόγια με ξυλογραφίες.

Βρήκαμε όμως και ένα ακόμα παλιότερο βιβλίο χωρίς λόγια, το Wordless book. Το βιβλίο αυτό φτιάχτηκε από τον Βαπτιστή ιερέα Charles Haddon το 1866 ως κατηχητικό βοήθημα. Αποτελείται από μονόχρωμες σελίδες με θρησκευτικούς συμβολισμούς.

Κατήχηση την Κίνα με χρήση του Wordless book. (πηγή)

Πίσω στο σήμερα… Ρωτήσαμε ενήλικες που διάβασαν βιβλία χωρίς λόγια τί ένιωσαν πως τους προσέφεραν. Απάντησαν πάνω κάτω τα εξής: πως τα βιβλία αυτά τους γύρισαν στα παιδικά τους χρόνια, όπου χρησιμοποιούσαμε πολύ περισσότερο τη φαντασία, τους έβγαλαν για λίγο από την ενήλικη καθημερινότητα και τους έβαλαν στον κόσμο του βιβλίου. Αυτό είναι ένα από τα βασικά γνωρίσματα των βιβλίων χωρίς λόγια, το οποίο είναι κοινό σε ενηλίκους και σε παιδιά: δεν προσφέρουν μια «έτοιμη» ιστορία, και έτσι κινητοποιούν την φαντασία.

Τα βιβλία χωρίς λόγια μπορεί να μοιάζουν «εύκολα» και παιδικά, αλλά δεν είναι… Επειδή ακριβώς δεν έχουν μια ιστορία γραμμένη, υπάρχει τεράστιο περιθώριο για να εγγράψει ο αναγνώστης τη δική του ιστορία, και αυτό δεν είναι κάτι εύκολο. Μια εικόνα μπορεί να πάρει απεριόριστες ερμηνείες. Ανάλογα με τα στοιχεία που θα προσέξει ο καθένας μας, θα διαμορφώσουμε και διαφορετικά νοήματα. Τα βιβλία χωρίς λόγια απευθύνονται σε όλους μας, μιας και ο καθένας θα δημιουργήσει τη δική του αφήγηση, η οποία θα είναι ανάλογη με την ηλικία, τις εμπειρίες, τις γνώσεις και τα βιώματά του.

To εξώφυλλο του The red book (Το κόκκινο βιβλίο) (2004) της Barbara Lehman (πηγή)
Σελίδες από το The red book (2004) της Barbara Lehman (πηγή)
Σελίδες από το The red book (2004) της Barbara Lehman (πηγή)

Όπως αναφέρει η καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αγγελική Γιαννικοπούλου το βιβλίο χωρίς λόγια μας βοηθάει να κατανοήσουμε τη δομή της ιστορίας και να προσπαθήσουμε να αφηγηθούμε τις δικές μας ιστορίες. Προσφέρει οφέλη και προκλήσεις τόσο σε παιδιά, όσο και σε ενήλικες. Όπως τονίζει η Γιαννικοπούλου σε άλλο κείμενό της, ένα βιβλίο χωρίς λόγια μπορεί να αποτελέσει μια γνήσια διανοητική πρόκληση που ψυχαγωγεί και προβληματίζει τους αναγνώστες, ανεξάρτητα από την ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκουν. 

Ένα βιβλίο χωρίς λόγια που μας δυσκόλεψε αρκετά είναι το The other side (2005) του Istvan Banyai. (πηγή) Στο βιβλίο αυτό η κάθε σελίδα με το πίσω μέρος της αποτελούν τις δύο όψεις μιας εικόνας, από τη μία και από την άλλη πλευρά. Ενώ αυτό μπορούμε εύκολα να το κατανοήσουμε, ήταν αρκετά πολύπλοκο να βρούμε συνδέσεις ανάμεσα στο σύνολο των σελίδων, για να «διαβάσουμε» την ιστορία του βιβλίου.

Τα βιβλία χωρίς λόγια προτείνονται για όσους εκπαιδεύονται σε μια ξένη γλώσσα, για παιδιά με νοητικά προβλήματα, για προικισμένα παιδιά και για παιδιά από διαφορετικά κοινωνικό-οικονομικά περιβάλλοντα. Ένα βιβλίο χωρίς λόγια, για την Γιαννικοπούλου, είναι επίσης ένα εξαιρετικό όχημα για να αναπτύξουν τα παιδιά τον «οπτικό γραμματισμό», να μάθουν δηλαδή να αποκωδικοποιούν τις συμβάσεις των εικόνων.

Ελληνικό βιβλίο χωρίς λόγια της εικονογράφου και ζωγράφου Πέρσας Ζαχαριά (πηγή)
Με την εικονογράφηση του βιβλίου αυτού, για παράδειγμα, τα παιδιά μπορούν να κατανοήσουν τις συμβάσεις του πώς αποδίδεται σχεδιαστικά η απόσταση μέσα από την προοπτική: ένα στοιχείο της εικόνας είναι μικρό σε μέγεθος (ένα αγόρι σε μια βάρκα) για να δείξει το βάθος της σκηνής που απεικονίζεται. Ένα άλλο παράδειγμα οπτικού γραμματισμού είναι να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά πως όταν ένα στοιχείο, (εδώ η φάλαινα) φαίνεται μισό στην εικόνα, αυτό δε σημαίνει πως είναι στην πραγματικότητα αυτή η μορφή του, αλλά υπάρχει και το υπόλοιπο «έξω» από την εικόνα. 

Ένα βιβλίο χωρίς λόγια μας δίνει πολλές αφορμές για δραστηριότητες. Μπορούμε να παίξουμε και να εμπνευστούμε από τη μορφή του. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το βιβλίο Open this little book (2012), το οποίο αποτελείται από πολλαπλά εξώφυλλα βιβλίων το ένα μέσα στο άλλο. Δεν είναι σαν να μας προκαλεί να κατασκευάσουμε κι εμείς το δικό μας βιβλίο με τα αγαπημένα μας εξώφυλλα;

Open this little book (2012) των Jesse Kleusmeier και Suzy Lee, ένα βιβλίο μέσα σε ένα άλλο βιβλίο, μέσα σε ένα άλλο βιβλίο…
Ανοίγοντας αυτό το μικρό βιβλίο…

Αυτό που προσφέρουν, επομένως, τα βιβλία χωρίς λόγια στους αναγνώστες -ενηλίκους και παιδιά- είναι η ελευθερία να διαβάσουν τη δική τους ιστορία, μιας και τα βιβλία αυτά έχουν δημιουργηθεί για αυτόν ακριβώς το λόγο και δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ιστορία που πρέπει ο αναγνώστης να «βρει».

Για τα παιχνίδια που ετοιμάσαμε πήραμε αφορμή από το βιβλίο Zoom του Istvan Banyai, Ούγγρου εικονογράφου και ανιματέρ. Το βιβλίο χωρίς λόγια Zoom (1995), τη χρονιά της έκδοσης του, σύμφωνα με την Wikipedia, βραβεύτηκε ως ένα από τα καλύτερα παιδικά βιβλία από τους New York Times και το Publisher Weekly. Ελάτε, λοιπόν, να διαβάσουμε μαζί ένα βιβλίο χωρίς λόγια!

O Istvan Banyai (1945-) την εποχή που ζούσε στη Νέα Υόρκη κέρδισε διεθνή αποδοχή από κριτικούς και κοινό με το βιβλίο χωρίς λόγια Zoom (1995), το οποίο έγινε και ταινία animation μικρού μήκους απ’ το Nickelodeon. (πηγή)

Στο παρακάτω βιντεάκι θα δείτε ολόκληρο το βιβλίο Zoom. Πρόκειται στην ουσία για διαδοχικά ξεζούμ σε κάθε σελίδα του βιβλίου, μέσα από τα οποία ξετυλίγεται μια ιστορία. Προσέξτε τα στοιχεία που υπονοούν ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι ακριβώς αυτό που νομίζουμε με την πρώτη ματιά! Δε λέμε τίποτα άλλο, για να διαβάσει ο καθένας τη δική του ιστορία, όπως είναι και ο σκοπός των βιβλίων χωρίς λόγια…

To βιβλίο Zoom (1995) του Istvan Banyai με τις σελίδες του, όπως είναι στη φυσική του μορφή.

Αφού διαβάσαμε το βιβλίο μόνοι μας, ας δούμε τα διαδοχικά ξεζούμ του βιβλίου σε ένα συνεχόμενο animation, και την ταινία μικρού μήκους που ο Istvan Banyai έφτιαξε το 1996 για το κανάλι Nickelodeon. Αξίζει να τα δείτε!

Το βιβλίο Zoom (1995) του Istvan Banyai σε animation.
Η ταινία (πολύ) μικρού μήκους Zoom (1996) του Istvan Banyai για το Nickelodeon, η οποία κέρδισε το δεύτερο βραβείο design το 1997 στα ASIFA-East Animation Festival awards.

Διαβάσαμε βιβλίο, είδαμε ταινίες, τώρα είναι η ώρα για παιχνίδι! Στόχος του παιχνιδιού που φτιάξαμε με αφορμή το βιβλίο Zoom είναι να μαντέψετε τί είναι τα φαγητά και τα γλυκά που εικονίζονται, σε πολύ μικρό μέγεθος. Μην κάνετε ζουμ, γιατί έτσι χάνεται το νόημα του παιχνιδιού… Προσοχή! Αν διαβάζετε το άρθρο από υπολογιστή ή τάμπλετ ανοίξτε το από το κινητό σας, γιατί τα μεγέθη έχουν υπολογιστεί για οθόνη κινητού. Καλή επιτυχία!
















Ελπίζουμε να σας άρεσαν τα παιχνίδια που φτιάξαμε! Μπορείτε να τα κατεβάσετε και σε μορφή pdf πατώντας το παρακάτω κουμπί:

Καλά γλυκά παιχνίδια σε όλους!

Διαβάστε πρώτοι κάθε νέο μας άρθρο

Ακολουθήστε μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσής μας:

Ακολουθήστε μας συμπληρώνοντας το email σας στο πεδίο στο κάτω μέρος της ιστοσελίδας μας, για να σας έρχεται με email κάθε νέο μας άρθρο μόλις κυκλοφορήσει. Μην ξεχάσετε να κάνετε επιβεβαίωση της εγγραφής σας, στο email που θα σας έρθει! 🤗 Όσοι είστε κι εσείς wordpress bloggers, πατήστε απλώς follow.

One Comment Add yours

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s